← Alle artikelen

Waarom werken we eigenlijk vijf dagen per week?

9 min lezen

Vijf dagen werken klinkt bijna als een natuurwet. Maar wie heeft dat ooit bepaald, en hoe vanzelfsprekend is het eigenlijk als je naar de geschiedenis en het onderzoek kijkt?

Vijf dagen werken klinkt bijna als een natuurwet.

Maandag tot en met vrijdag werk je. Zaterdag en zondag ben je vrij. Acht uur per dag, veertig uur per week. Zo doen we dat nu eenmaal in de meeste gevallen.

Maar tijdens het schrijven van mijn vorige artikel over Gen Z en arbeidsethos bleef ik eigenlijk hangen bij één woord: Norm.

Want waarom zijn vijf werkdagen eigenlijk de norm? Wie heeft ooit bepaald dat acht uur per dag, vijf dagen per week de juiste hoeveelheid werk is? Is daar ooit wetenschappelijk onderzoek naar gedaan? Bleek ergens uit dat mensen bij precies veertig uur per week het meest productief zijn?

Dus: browser open, Google Scholar erbij en tijd om uit te zoeken hoe dit nou echt zit.

Kleine spoiler: onze huidige werkweek blijkt een stuk minder vanzelfsprekend dan hij voelt.

Acht uur werken was ooit juist radicaal

Om te begrijpen waar onze huidige werkweek vandaan komt, moeten we terug naar de industrialisatie. In de negentiende eeuw waren werkdagen van tien, twaalf of soms nog meer uren niet uitzonderlijk. Bovendien werd er doorgaans zes dagen per week gewerkt (International Labour Organization [ILO], 2019).

De discussie ging destijds dus niet over de vraag of we misschien van vijf naar vier dagen konden. De discussie ging over de vraag of arbeiders überhaupt recht hadden op een substantieel deel van de dag waarin ze niet hoefden te werken. Al in de negentiende eeuw ontstond binnen de arbeidersbeweging daarom het ideaal van een achturige werkdag. Die gedachte werd beroemd in de verdeling: acht uur werken, acht uur rust, acht uur vrije tijd.

Dat klinkt nu als een gewone arbo-richtlijn maar destijds was het behoorlijk revolutionair.

In 1919 werd de achturige werkdag internationaal een belangrijk uitgangspunt. De International Labour Organization (ILO) werd dat jaar opgericht en nam als allereerste arbeidsverdrag een regeling aan waarin acht uur per dag en 48 uur per week als standaard voor industriële arbeid werden vastgelegd. De ILO omschreef dat zelf als het resultaat van jarenlange druk vanuit de arbeidersbeweging (ILO, 1919, 2019).

Ook Nederland voerde in 1919 de achturige werkdag in (ILO, 2019). Maar let even op die rekensom: 8 uur × 6 dagen = 48 uur. De achturige werkdag betekende dus niet dat mensen ineens een vijfdaagse werkweek hadden. De zaterdag was gewoon nog een werkdag.

De vrije zaterdag is verrassend jong

De vijfdaagse werkweek kwam pas veel later.

Een van de eerste voorbeelden is Ford Motor Company, dat in 1926 voor fabrieksarbeiders een vijfdaagse werkweek van veertig uur invoerde. Later dat jaar gold dat ook voor het kantoorpersoneel. Ford was daarmee een van de eerste grote Amerikaanse bedrijven die overstapte op vijf dagen (The Henry Ford, n.d.). In Nederland bleef werken op zaterdag nog decennialang normaal.

Zelfs na de Tweede Wereldoorlog was de 48-urige werkweek nog gebruikelijk. In 1959 verschenen de eerste cao's waarin een 45-urige werkweek met een vrije zaterdag werd afgesproken. Eind 1960 werd de vrije zaterdag wettelijk mogelijk gemaakt en daarna werd hij geleidelijk per sector ingevoerd. Bij Philips gebeurde dat bijvoorbeeld in 1962 (Peer, 2014).

Dat betekent dat de vijfdaagse werkweek zoals wij die nu kennen pas ongeveer sinds de jaren zestig breed ingeburgerd is in Nederland (Peer, 2014).

En dat vind ik fascinerend. Want zodra een arbeidsritme lang genoeg bestaat, gaan we het blijkbaar behandelen alsof het de natuurlijke standaard is. Terwijl iemand in 1900 waarschijnlijk precies hetzelfde had kunnen zeggen over zes dagen werken: Dat is gewoon hoe werken werkt?

En die norm lijkt nog steeds in beweging

De ontwikkeling stopte trouwens niet toen we eenmaal op vijf werkdagen uitkwamen.

Hamermesh en Biddle onderzochten hoe fulltime werknemers hun werkuren tussen 1973 en 2018 over de week verdeelden. In de Verenigde Staten verdrievoudigde in die periode het aandeel fulltime werknemers dat vier dagen per week werkte. Een vergelijkbare ontwikkeling zagen zij in Nederland, Duitsland en Zuid-Korea. Opvallend genoeg kwamen zulke vierdaagse werkweken relatief vaker voor onder jongere werknemers (Hamermesh & Biddle, 2025).

Ook Nederlands onderzoek laat zien dat de manier waarop opeenvolgende generaties hun werkweek invullen verandert. Bosch, Deelen en Euwals (2010) onderzochten Nederlandse vrouwen uit verschillende geboortecohorten en zagen bij latere generaties een verschuiving weg van fulltime werk en richting deeltijdwerk.

Recente Britse cijfers laten bovendien zien dat het aantal gewerkte uren na de pandemie vooral bij jongere generaties veranderde. Gen Z liet in dat onderzoek de grootste daling in werkuren zien (Hamilton et al., 2025).

Maar ook hier geldt dezelfde waarschuwing als in mijn vorige artikel: is dit echt een generatie-effect, of kijken we naar jonge mensen in een andere levensfase en een andere tijd? Gezinssituatie, genderrollen, beleid, economie en maatschappelijke normen veranderen immers allemaal mee. En de coronapandemie heeft ook een flinke duit in het zakje gedaan.

Wat deze onderzoeken wél laten zien, is dat zelfs nadat de vijfdaagse werkweek de norm werd, de manier waarop we arbeidstijd verdelen nooit is gestopt met veranderen.

Misschien is vijf keer acht dus niet het eindpunt van die ontwikkeling, maar gewoon een moment erin.

Maar waarom acht uur?

En hier wordt het interessant want je zou kunnen denken dat de achturige werkdag ooit is gekozen omdat uit onderzoek bleek dat mensen ongeveer acht uur optimaal kunnen functioneren. Geen gekke gedachte toch?

Maar dat is niet hoe het is gegaan. Acht uur was vooral een maatschappelijk compromis en een beschermingsgrens (ILO, 2019).

De vraag was niet: Hoeveel uur per dag levert een mens maximale cognitieve prestaties?

Maar veel meer: Hoe voorkomen we dat mensen vrijwel hun hele wakende bestaan aan arbeid kwijt zijn?

De achturige werkdag ontstond dus in een wereld van fabrieken en fysieke arbeid, ruim voordat Teams-meetings, open kantoortuinen, laptops en kenniswerk bestonden. En toch gebruiken we diezelfde acht uur ruim honderd jaar later nog steeds als een soort standaardmaat voor een volledige werkdag.

Dat betekent overigens niet automatisch dat acht uur verkeerd is. Het betekent vooral dat acht uur nooit wetenschappelijk is vastgesteld als de optimale hoeveelheid werk voor ieder mens en ieder beroep.

Levert langer werken dan tenminste meer op?

Tot op zekere hoogte natuurlijk wel. Als ik twee uur aan iets werk, kan ik waarschijnlijk meer produceren dan wanneer ik er één uur aan werk. Maar die relatie blijft natuurlijk niet eindeloos lineair. Ook dit artikel ontstond niet in één lange werksessie, maar in korte blokken verspreid over meerdere dagen.

Econoom John Pencavel deed veel onderzoek naar de relatie tussen gewerkte uren en productiviteit. Zijn conclusie: bij langere werktijden ontstaat een effect van afnemende meeropbrengsten (Pencavel, 2018).

Of eenvoudiger: ieder extra gewerkt uur levert op een gegeven moment steeds minder extra productie op. Vermoeidheid neemt toe, concentratie daalt en de kans op fouten en ongelukken wordt groter. Een verdubbeling van het aantal gewerkte uren betekent dus niet automatisch een verdubbeling van de output (Pencavel, 2018).

Dat klinkt misschien logisch, maar staat haaks op een idee dat nog behoorlijk diep in onze werkcultuur zit: meer uren maken = harder werken = meer bijdragen.

Die drie dingen zijn simpelweg niet hetzelfde.

Bij echt lange werkweken wordt het zelfs een gezondheidsvraagstuk

Bij extreem lange werkweken wordt het bewijs nog duidelijker. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de ILO brachten honderden onderzoeken naar langdurig werken samen. Mensen die 55 uur of meer per week werkten, bleken ten opzichte van mensen die 35 tot 40 uur werkten een hoger risico te hebben op hart- en vaatziekten (WHO & ILO, 2021).

De onderzoekers vonden onder andere een geschat 35 procent hoger risico op een beroerte en een 17 procent hoger risico op ischemische hartziekte (WHO & ILO, 2021). Dat laatste moest ik trouwens ook even googelen: ischemische hartziekten zijn aandoeningen waarbij de hartspier te weinig zuurstof krijgt doordat de bloedvaten naar het hart vernauwd of geblokkeerd zijn. Klinkt niet heel gezellig dus.

Wat ik daarmee nadrukkelijk niet wil zeggen is dat veertig uur per week ongezond is. Maar het laat wel zien dat er een grens zit aan het simpele idee dat meer arbeidstijd automatisch beter is. Vanaf een bepaald punt kost langer werken niet alleen relatief veel voor de extra productie die het oplevert, maar kan het ook ten koste gaan van gezondheid. En dan hebben we het nog niet eens gehad over wat langdurige stress, overbelasting en burn-outklachten met je kunnen doen.

Dus dan maar vier dagen?

En dan komen we natuurlijk uit bij de vraag die steeds vaker wordt gesteld: Als vijf dagen geen natuurwet is, kunnen we dan niet gewoon vier dagen werken?

Er zijn inmiddels interessante experimenten mee gedaan.

Bij een groot Brits onderzoek uit 2022 verminderden 61 organisaties de werktijd van ongeveer 2.900 werknemers gedurende zes maanden met ongeveer twintig procent, zonder hun salaris te verlagen (University of Cambridge, 2023). Voor iemand met een 40-urige werkweek kwam dat neer op een werkweek van grofweg 32 uur.

De uitkomsten waren opvallend. 71 procent van de werknemers rapporteerde minder burn-out klachten. Stress nam af. Het aantal ziektedagen daalde met 65 procent en het aantal medewerkers dat de organisaties verliet lag 57 procent lager dan in dezelfde periode een jaar eerder (University of Cambridge, 2023).

Bij de bedrijven waarvan omzetgegevens beschikbaar waren, bleef de omzet ondertussen ongeveer gelijk en steeg deze gemiddeld zelfs licht gedurende de onderzoeksperiode. Na afloop wilde 56 van de 61 organisaties doorgaan met het model (University of Cambridge, 2023).

In 2025 verscheen bovendien een groot internationaal onderzoek in Nature Human Behaviour. Daarin werden 2.896 werknemers binnen 141 organisaties in zes landen gevolgd tijdens een vierdaagse werkweek zonder salarisverlies (Fan et al., 2025).

Burn-out nam af en werktevredenheid, mentale gezondheid en fysieke gezondheid verbeterden. Diezelfde ontwikkeling werd niet gezien bij werknemers van twaalf controleorganisaties die hun werkweek niet verkortten (Fan et al., 2025). Klinkt overtuigend. Maar ook hier moeten we oppassen dat we niet precies dezelfde fout de andere kant op maken.

Vier dagen is ook geen magisch getal

Deze onderzoeken bewijzen niet dat ieder bedrijf morgen twintig procent van de werktijd kan schrappen en exact dezelfde hoeveelheid werk overhoudt. De organisaties in deze experimenten gingen hun werk namelijk ook anders organiseren.

Ze verminderden bijvoorbeeld vergadertijd, veranderden processen en gingen bewuster om met geconcentreerde werktijd. Bovendien deden organisaties vrijwillig mee aan zulke experimenten. Het zijn dus niet automatisch representatieve voorbeelden van iedere werkgever of iedere sector (Fan et al., 2025; University of Cambridge, 2023). En de ene baan is de andere niet.

Bij een kenniswerker kan efficiënter organiseren ervoor zorgen dat een deel van veertig uur simpelweg niet nodig blijkt. Maar een verpleegkundige kan niet dezelfde zorg aan patiënten leveren door een behandeling twintig procent efficiënter in haar agenda te zetten. Een winkel, fabriek of restaurant moet op bepaalde momenten bemand zijn.

De interessante wetenschappelijke conclusie is daarom volgens mij niet: Vier dagen werken is beter dan vijf.

Maar: Er is verrassend weinig reden om aan te nemen dat vijf dagen van acht uur voor ieder soort werk de optimale standaard is.

Misschien moeten we ‘normaal’ wat vaker bevragen

En daarmee kom ik eigenlijk terug bij waarom ik aan dit artikel begon.

Wij kijken in 2026 naar een vijfdaagse werkweek en denken: Natuurlijk. Zo werkt een fulltimebaan.

Maar honderd jaar geleden werkte men zes dagen en vond men de eis van acht uur per dag nogal radicaal. Zestig jaar geleden was een vrije zaterdag in Nederland nog iets nieuws (ILO, 2019; Peer, 2014). En nu voelt precies die historische uitkomst, vijf dagen per week, acht uur per dag, als het neutrale uitgangspunt waar iedere afwijking van moet worden verdedigd.

Dat is misschien wel het meest sociologische aan dit hele verhaal: wat wij normaal vinden, voelt vaak natuurlijk totdat je ontdekt hoe recent we het met elkaar normaal hebben gemaakt.

Misschien hoeven we dus niet allemaal vier dagen te gaan werken. Misschien is vijf dagen voor sommige mensen en sommige beroepen zelfs precies goed. Maar als we serieus willen praten over arbeid, productiviteit en welzijn, lijkt één vraag me relevanter dan: Waarom wil iemand geen vijf dagen werken?

Namelijk: Waarom hebben we eigenlijk besloten dat vijf dagen het uitgangspunt moet zijn?

Want als we in onze samenleving steeds meer spreken over maatwerk, individualiteit en authenticiteit, is het eigenlijk opvallend hoe collectief we nog steeds bepalen hoe een ‘normale’ werkweek eruit zou moeten zien. Misschien is het tijd om ook daar wat meer ruimte te laten voor verschil.

En precies dat soort vragen neem ik ook mee in mijn coaching. Niet alleen: wat wil jij? Maar ook: welke ideeën over werk, succes, ambitie en ‘hoe het hoort’ heb je eigenlijk overgenomen zonder ze ooit echt te onderzoeken?

Zeker bij Gen Z zie ik hoe persoonlijke twijfel makkelijk verweven raakt met verwachtingen vanuit werk, familie en maatschappij.

Bronnen

  • Bosch, N., Deelen, A., & Euwals, R. (2010). Is part-time employment here to stay? Working hours of Dutch women over successive generations. Labour, 24(1), 35–54. https://doi.org/10.1111/j.1467-9914.2010.00470.x
  • Fan, W., Schor, J. B., Kelly, O., et al. (2025). Work time reduction via a 4-day workweek finds improvements in workers' well-being. Nature Human Behaviour, 9, 2153–2168. https://doi.org/10.1038/s41562-025-02259-6
  • Hamermesh, D. S., & Biddle, J. E. (2025). Days of work over a half century: The rise of the four-day workweek. ILR Review, 78(1), 37–61. https://doi.org/10.1177/00197939231209965
  • Hamilton, O. S., Jolles, D., & Lordan, G. (2025). Does the tendency for “quiet quitting” differ across generations? Evidence from the UK. Frontiers in Behavioral Economics, 4, 1539771. https://doi.org/10.3389/frbhe.2025.1539771
  • International Labour Organization. (1919). Hours of Work (Industry) Convention, 1919 (No. 1).
  • International Labour Organization. (2019). Convention No. 1: A landmark for workers' rights.
  • Pencavel, J. H. (2018). Diminishing returns at work: The consequences of long working hours. Oxford University Press.
  • Peer, H. (2014). De invoering van de vrije zaterdag. Stichting Vakbondshistorie.
  • The Henry Ford. (n.d.). Ford Motor Company chronology.
  • University of Cambridge. (2023). Would you prefer a four-day working week? Results from the UK four-day week trial.
  • World Health Organization & International Labour Organization. (2021). Global, regional and national burdens of ischemic heart disease and stroke attributable to exposure to long working hours.

Meer lezen

Andere artikelen

Sorry! Maar waarvoor eigenlijk?

Sorry dat ik stoor. Sorry dat ik zo laat reageer. We zeggen het de hele dag door, ook als we niets verkeerd hebben gedaan. Wat doet dat kleine woord eigenlijk, en wanneer wordt beleefdheid jezelf kleiner maken?