← Alle artikelen

Je hoeft niet je hele leven om te gooien om iets te veranderen

7 min lezen

Niet iedereen kan van de ene op de andere dag z’n hele leven omgooien. Dat hoeft ook niet. Verandering begint soms gewoon met opmerken dat iets schuurt.

Leuk verhaal, Naomi. Baan opzeggen, alleen naar Indonesië, voor jezelf beginnen…

Maar niet iedereen kan natuurlijk van de ene op de andere dag z’n hele leven overhoopgooien en alles anders gaan doen. Lekker realistisch.

Fair point, en eerlijk gezegd: dat hoeft ook helemaal niet.

Misschien heb je kinderen, een hypotheek, financiële verplichtingen, een partner om rekening mee te houden of simpelweg helemaal geen behoefte om rigoureus alles om te gooien. Dat betekent niet dat je niets kunt veranderen.

Je hoeft niet meteen ontslag te nemen, een vliegticket te boeken of je hele leven opnieuw in te richten om te onderzoeken welke aspecten van je leven anders mogen.

Verandering hoeft niet altijd te beginnen met een drastische beslissing. Soms begint het gewoon met opmerken dat iets schuurt.

We maken verandering graag heel groot

Als je veel content over persoonlijke ontwikkeling consumeert, lijkt verandering soms vooral te bestaan uit grote keuzes. Ontslag nemen. Emigreren. Een relatie beëindigen. Een onderneming starten. Een sabbatical nemen. Alles achterlaten om ‘voor jezelf te kiezen’.

Dat zijn natuurlijk zichtbare verhalen. Ze doen het goed op social media, juist omdat ze duidelijk en spectaculair zijn. Maar het risico daarvan is dat persoonlijke ontwikkeling bijna iets alles-of-niets krijgt.

Alsof je pas echt voor jezelf kiest als je bereid bent alles om te gooien. En dat, terwijl je soms helemaal niet weet wat je wel wilt.

Je weet alleen: zo wil ik het niet meer.

En dat is iets anders.

Misschien vind je je werk inhoudelijk leuk, maar trek je de manier waarop het georganiseerd is niet meer. Misschien heb je geen nieuwe carrière nodig, maar meer autonomie. Misschien wil je niet weg uit je relatie, maar wil je wel iets veranderen in hoe jullie met elkaar omgaan.

Als je alleen denkt in de keuze tussen blijven zoals het is en alles veranderen, mis je een behoorlijk groot gebied ertussenin.

Misschien hoef je niet van baan te veranderen, maar je baan wel

Binnen de organisatiepsychologie bestaat daar een interessant concept voor: job crafting.

Job crafting betekent grofweg dat werknemers actief kleine veranderingen aanbrengen in hun werk, zodat het beter aansluit bij hun behoeften, kwaliteiten en waarden.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je andere taken naar je toe trekt, vaker samenwerkt met bepaalde collega’s, meer feedback vraagt of probeert meer ruimte te creëren voor werkzaamheden waar je energie van krijgt.

Het gaat dus niet om: Mijn baan past niet bij mij, dus ik moet weg.

Maar om: Welke onderdelen van mijn werk passen niet bij mij, en kan ik daar iets in veranderen?

Onderzoek laat zien dat job crafting positief samenhangt met onder andere werkbevlogenheid, betekenisvol werk, werktevredenheid en prestaties, en negatief met burn-out (Silapurem et al., 2024).

Ook een meta-analyse van Holman et al. (2024), gebaseerd op ruim 20.000 werknemers, liet zien dat mensen door job crafting daadwerkelijk bepaalde kenmerken van hun baan kunnen beïnvloeden. Vooral het creëren van meer taakgerelateerde en sociale hulpbronnen hing samen met meer welzijn en positievere werkattitudes.

Dat betekent zoiets als: meer autonomie, betere feedback, ruimte om te leren en het gevoel dat je er op je werk niet alleen voor staat.

Maar ook hier zit een belangrijke nuance. Job crafting is namelijk niet simpelweg: dan verander je toch gewoon iets?

De ruimte om je werk aan te passen wordt mede bepaald door de omgeving. Een andere meta-analyse van 51 studies liet bijvoorbeeld zien dat steunend leiderschap en steun van collega’s samenhangen met meer job crafting. En juist dat hangt vervolgens weer samen met betere werkuitkomsten en meer welzijn (Rudolph et al., 2020).

Dus nee, je kunt niet ieder probleem oplossen door zelf maar wat beter te sleutelen aan je baan. Sommige banen zijn gewoon niet passend. Sommige werkomgevingen geven nauwelijks ruimte. Sommige situaties vragen uiteindelijk wel om vertrekken.

Maar het idee vind ik nog steeds belangrijk: er zit vaak nog iets tussen accepteren en vertrekken.

Misschien mis je niet iets groots, maar iets basaals

Daar sluit een andere bekende psychologische theorie mooi op aan: de Self-Determination Theory van Deci en Ryan.

Volgens deze theorie hebben mensen drie psychologische basisbehoeften:

  • Autonomie: het gevoel dat je invloed hebt op je eigen keuzes en handelen;
  • Competentie: het gevoel dat je iets kunt en ergens beter in wordt;
  • Verbondenheid: het gevoel dat je ergens bij hoort en betekenisvolle relaties hebt.

Wanneer die behoeften voldoende worden vervuld, hangt dat samen met meer autonome motivatie, beter functioneren en meer welzijn (Deci et al., 2017).

En daar zit voor mij de kern, want stel dat je iedere zondagavond denkt: Ik wil hier weg.

Dan kun je natuurlijk meteen vacatures gaan zoeken. Maar je kunt ook eerst onderzoeken wat er eigenlijk ontbreekt.

Heb je te weinig autonomie? Voel je je niet meer uitgedaagd? Mis je verbinding met collega’s? Doe je vooral dingen waar je goed in bent, maar nauwelijks dingen waar je energie van krijgt?

Afhankelijk van het antwoord heb je misschien iets totaal anders nodig.

Een nieuwe baan kan de oplossing zijn. Maar misschien ligt het probleem ergens anders.

Het punt is namelijk dat hetzelfde “ik wil hier weg” gevoel, uit heel veel verschillende behoeften kan voortkomen. En als je niet weet wat er precies wringt, is het ook lastig om te weten welke verandering daadwerkelijk helpt. Soms zit de eerste winst dus vooral in beter begrijpen wat er eigenlijk ontbreekt.

Weten wat je belangrijk vindt is nog iets anders dan ernaar leven

Maar het tegenovergestelde komt ook voor: soms weet je juist heel goed wat je belangrijk vindt. Denk aan vrijheid, rust, verbinding, uitdaging, creativiteit of betekenisvol werk.

Weten wat je belangrijk vindt, betekent alleen nog niet automatisch dat je leven daar ook naar ingericht is.

Je kunt vrijheid belangrijk vinden en toch iedere week je agenda volledig laten vollopen. Je kunt gezondheid belangrijk vinden en structureel geen ruimte maken voor sporten of herstel. Je kunt verlangen naar meer betekenis in je werk en ondertussen vooral blijven doen wat vertrouwd en veilig voelt.

Dat betekent niet dat je hypocriet bent of “het niet genoeg wilt”.

Weten wat je belangrijk vindt is een ding; uitzoeken hoe je dat vertaalt naar je dagelijks leven is iets anders.

En misschien ontstaat helderheid daarom niet altijd door nog langer na te denken over wat de perfecte keuze is. Soms moet je iets ervaren om te ontdekken of het bij je past.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je een middag per week aan een ander project werkt, een cursus volgt waar je al maanden nieuwsgierig naar bent, een grens aangeeft die je normaal niet aangeeft of eens meeloopt in een ander vakgebied.

Niet omdat zo’n stap meteen antwoord geeft op de vraag wat je de komende tien jaar moet doen, maar omdat hij je informatie geeft. Je merkt wat iets met je doet, wat energie geeft en waar juist weerstand ontstaat.

Dat soort keuzes doen het misschien minder goed in een LinkedIn-post dan ontslag nemen en een enkeltje Bali boeken, maar ze kunnen uiteindelijk minstens zo veel in beweging zetten.

Welzijn is trouwens niet hetzelfde als ‘lekker in je vel zitten’

Ook interessant: welzijn op het werk en functioneren staan niet los van elkaar.

Een grote meta-analyse laat zien dat verschillende vormen van welzijn samenhangen met werkprestaties, al is dat verband allesbehalve simpel (Gutiérrez et al., 2020).

Dat betekent niet dat je automatisch beter presteert als je maar gelukkig genoeg bent. Wel laat het zien dat stress, betrokkenheid, persoonlijke hulpbronnen en de werkcontext allemaal invloed hebben op hoe iemand functioneert.

En misschien is dat juist nog een reden om niet te snel te denken: ik moet mezelf gewoon harder motiveren.

Soms ligt het probleem niet in een gebrek aan inzet, maar in de verhouding tussen wat er van je gevraagd wordt en wat jij nodig hebt om goed te functioneren.

Uiteindelijk hoeft verandering dus niet altijd te beginnen met weten waar je precies naartoe wilt. Soms verander je iets, merk je wat dat met je doet en wordt van daaruit pas duidelijker wat de volgende stap is.

Dat betekent niet dat je nooit grote keuzes moet maken. Soms is vertrekken precies wat nodig is. Maar een groot besluit hoeft niet altijd het beginpunt te zijn.

Je hoeft je leven niet eerst af te breken om te mogen onderzoeken hoe je het anders zou willen opbouwen.

Misschien is dat juist een veel realistischer vorm van persoonlijke ontwikkeling: binnen het leven dat er al is steeds beter leren herkennen wat van jou is, wat je nodig hebt en waar je iets wilt veranderen.

En als je dat zelf moeilijk vindt?

Dit is ook precies het soort vraagstuk waar ik in mijn coaching graag mee werk.

Niet meteen: welke radicale keuze moet je maken?

Maar eerst onderzoeken: waar loop je eigenlijk op vast, welke patronen spelen daarin mee, welke verwachtingen heb je misschien overgenomen en wat heb jij nodig om je leven meer passend te maken?

Dat kan uiteindelijk betekenen dat je een grote keuze maakt. Maar het kan net zo goed betekenen dat je ontdekt dat er binnen je huidige werk, relatie of leven veel meer te finetunen valt dan je dacht.

Bronnen

  • Deci, E. L., Olafsen, A. H., & Ryan, R. M. (2017). Self-determination theory in work organizations: The state of a science. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 4, 19–43. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113108
  • Gutiérrez, O. I., Polo, J. D., Zambrano, M. J., & Molina, D. C. (2020). Meta-analysis and scientific mapping of well-being and job performance. The Spanish Journal of Psychology, 23, e43.
  • Holman, D., Escaffi-Schwarz, M., Vasquez, C. A., Irmer, J. P., & Zapf, D. (2024). Does job crafting affect employee outcomes via job characteristics? A meta-analytic test of a key job crafting mechanism. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 97, 47–73. https://doi.org/10.1111/joop.12450
  • Rudolph, C. W., Katz, I. M., Lavigne, K. N., & Zacher, H. (2020). Job crafting: A meta-analysis of relationships with individual differences, job characteristics, and work outcomes. Journal of Vocational Behavior, 102, 112–138.
  • Silapurem, L., Slemp, G. R., & Jarden, A. (2024). Longitudinal job crafting research: A meta-analysis. International Journal of Applied Positive Psychology, 9, 899–933. https://doi.org/10.1007/s41042-024-00159-0

Meer lezen

Andere artikelen

Sorry! Maar waarvoor eigenlijk?

Sorry dat ik stoor. Sorry dat ik zo laat reageer. We zeggen het de hele dag door, ook als we niets verkeerd hebben gedaan. Wat doet dat kleine woord eigenlijk, en wanneer wordt beleefdheid jezelf kleiner maken?